Clusiuslezing Bregje van Wesenbeeck, verslag

Voorzitter John van Ruiten van de Vrienden heette de aanwezigen, mede namens de Clusiusstichting, welkom op deze derde en laatste Clusiuslezing van het seizoen 2023. Na twee keer onderwerpen dichter bij huis gehad te hebben (Boerhaave en de Flora Batava) gingen we nu de tropen in, namelijk in de mangrovebossen.

John introduceerde de spreekster Bregje van Wesenbeeck. Zij is wetenschappelijk directeur van het instituut Deltares te Delft dat zich richt op allerlei aspecten van watermanagement. Daarnaast is zij lector aan de Universiteit Delft. Ze studeerde biodiversiteit en evolutie aan de Universiteit van Amsterdam en promoveerde vervolgens in Groningen. Ook was zij een aantal jaren lid van de Wetenschappelijk raad van Stichting de Noordzee, een stichting die richt op bescherming en duurzaam gebruik van de Noordzee, één van de intensiefst bevaren, gebruikte en beviste zeeën in de wereld.

Bregje heeft samen met collega’s mangrovebossen in Indonesië onderzocht. Mangrovebossen komen voor bij tropische kusten en in estuaria die heel geleidelijk aflopen naar zee, zodat slib is blijven liggen. Het terrein was daardoor niet gemakkelijk. Lopen is niet mogelijk, het wordt een soort kruipen door de modder.

Mangrovebossen vind je dus in de tropen. Door klimaatverandering schuiven ze in Noord Amerika langs de kust op naar het noorden. In Europa gebeurt dat nog niet, omdat de Middellandse Zee er tussen zit.

Verschillende soorten mangroves hanteren verschillende strategieën om zuurstof bij hun wortels te krijgen. Uitlopers van hun wortels onder water naar boven, zodat die boven het water uitkomen. Of hun wortels vanuit de stam boven water laten beginnen.

Mangrovebossen hebben een aantal belangrijke functies, zoals:
– Kustbescherming, zo’n bos breekt golven en vermindert de kracht van de wind. Daardoor zijn de gevolgen van zware stormen en tsunami’s minder ernstig.
– Mangrovebossen zijn een kraamkamer voor vele soorten vis, zeer belangrijk voor de biodiversiteit aan de kusten. En voor de lokale vissers.
– Het binden van CO2. Niet alleen binden mangroven CO2 bij hun groei d.m.v. fotosynthese, ook voorkomen zij dat in de grond opgeslagen CO2 vrijkomt. Verlies je mangrove, dan komt deze CO2 vrij.
– Toerisme, men vindt het leuk door de bossen te kanoën of er via plankieren doorheen te lopen.

Bij zeespiegelstijging en/of inklinking van de grond moeten mangroven ruimte hebben om landinwaarts te groeien. Bouw je en dijk tussen de zee en mangroven, dan gaan mangroven die stromend water nodig hebben, dood. Bouw je een dijk te kort achter een mangrovebos, dan is er geen ruimte meer om landinwaarts te groeien. Bovendien verliezen plaatselijke visser hun haventjes als de dijk te dichtbij zee wordt gebouwd.

Mangrovebossen worden helaas zwaar bedreigd. Men legt bijvoorbeeld op grote schaal visvijvers aan waarin allerlei soorten vissen en garnalen worden gekweekt in het leefgebied van de mangroven. Of mangroven worden gekapt voor het hout dat plaatselijk voor van alles wordt gebruikt. En steden breiden zich in rap tempo uit richting de kust.

Bij Deltares is een lange, smalle waterbak aangelegd waarin golven van diverse sterktes kunnen worden opgewekt. Met behulp daarvan testen Bregje en haar collega’s hoeveel kracht van water bepaalde bomen, bijvoorbeeld wilgen, kunnen doorstaan. En wat het daarbij uitmaakt of er blaadjes aan die wilgen zitten of niet. Een aantal werkstudenten is een week bezig geweest om alle blaadjes van de testwilgen af te halen. Op deze manier kunnen verschijnselen die zich in de natuur voordoen in een laboratoriumsituatie worden getest.

Bovenstaande foto: Wilgen met blaadjes in de bak

Nadat Bregje een aantal vragen had beantwoord, bedankte John haar hartelijk voor haar mooie, interessante presentatie. We hebben er veel van geleerd. Als dank gaf hij haar het tentoonstellingsboek ‘Japan op de gevoelige plaat’ horend bij de gelijknamige tentoon-stelling in het Sieboldhuis. Tenslotte vermeldde John dat de eerste Clusiuslezing in 2024 gehouden zal worden op 23 april, verzorgd door Cécile Verburg over ‘tuinvrouwen’. Ook voor de agenda: De Vrienden organiseren hun Winterlezing op donderdag 25 januari. Daarna nodigde hij de aanwezigen uit nog wat na te praten onder het genot van een drankje.

Tekst: Adri Mulder Beeld: Adri Mulder en Deltares

Clusiussymposium 17 april 2024: Save the date!

Ecosystemen onder de grond / Ecosystems underground

Woensdag 17 april 2024: Academiegebouw Universiteit Leiden (Rapenburg 73)

De sessies vinden plaats in het Academiegebouw in Leiden tussen 10.00 uur en ca. 17.00 uur, zaal gaat open om 9.30 uur. Registratie is gratis.

The sessions will take place in the Academiegebouw in Leiden between 10:00 and ca. 17:00, the venue will open at 9.30. Registration is free.

VOORLOPIG PROGRAMMA

09:30 Registratie, Beeldentuin Academiegebouw, Rapenburg 73, Leiden

10:00 Welkom door mr. Martine Mondt-Schouten, voorzitter Clusiusstichting

    Introductie van de sprekers door dr. Didi van Trijp, bestuurslid Clusiusstichting

10:05 Dr. Vincent Merkx, Universiteit van Amsterdam en Naturalis Biodiversity Center –
Het samenleven van schimmels en planten

10:40 Norbert Peeters, botanisch filosoof, Universiteit Wageningen – Darwin en wortels

11:15 Koffiepauze

11:45 Prof. dr. Emilia Hannula, Universiteit Leiden – How various soil cultures influence each other

12:20 Wim van Egmond, microfotograaf – Soil life in action

13:00 Lunchpauze

14:00 Prof. dr. Pedro Crous, Universiteit Utrecht – Evolution of novel fungal lineages

14:45 Prof. dr. ir. Ben Scheres, Universiteit Wageningen – De verbazingwekkende flexibiliteit van plantencellen

15:30 Theepauze

16:00 Diana Scherer, kunstenaar – Botanische installaties, objecten, textiel en fotografie

16:45 Samenvatting door Martine Mondt-Schouten

17:00 Borrel

Tinde van Andel houdt Clusiuslezing

Afbeelding tomaat van Georg Oellinger (1553)

Op 17 mei jongstleden heeft Tinde van Andel de eerste Clusiuslezing in samenwerking met de Vrienden van de Hortus gehouden. Ruim 200 belangstellenden hebben zich voor deze online lezing aangemeld en die daadwerkelijk bijgewoond.

John van Ruiten, voorzitter van de Stichting Vrienden van de Leidse Hortus, heette de belangstellenden welkom. De nieuwe voorzitter van de Clusiusstichting, Martine Mondt, sprak over de missie van de Clusiusstichting en introduceerde Prof. Dr Tinde van Andel. Het gesprek na afloop door John van Ruiten verliep aan de hand van de per chat gestelde vragen uit het publiek. De waardering voor deze aanstekelijke lezing bleek ook uit de vraag naar publicatie op de website van de Clusiusstichting en de website van de Hortus Leiden. Deze vraag is dan ook door Tinde van Andel én de beide Stichtingsbesturen direct positief beantwoord.

De link naar de online lezing https://youtu.be/Kvi4Zaz9jo0,

Bijzonder hoogleraarschap van prof. Dr. Tinde van Andel met vijf jaar verlengd

Het jaar 2020 zal in ieders herinnering als het jaar van de pandemie blijven bestaan. Het jaar waarin belangrijke gebeurtenissen werden uitgesteld en afgelast. Voor de Clusiusstichting was het dramatisch om het Symposium “The Japanese Footprint of Siebold in the Netherlands” vlak voor 18 maart te moeten afzeggen.

Het was echter ook een bijzonder succesvol jaar. De verlenging van de Clusiusleerstoel van Tinde van Andel werd bekrachtigd: van 2020 tot 2025 zal zij haar tweede termijn van de leerstoel Geschiedenis van Botanie en Tuinen verder uitbouwen. Lovende woorden van het curatorium bevestigden dat de bijzonder hoogleraar met succes een groot aantal studenten en promovendi begeleidt en dat zij haar onderzoeksresultaten goed weet te presenteren voor een breed publiek.

Tinde van Andel sprak haar oratie uit in januari 2017. In de volgepakte aula sprak zij met vuur over het belang van de openbaarmaking van de herbaria in de schatkamers van de universiteiten en musea onder de titel: Open the Treasure Rooms and Decolonize the Museum. En dat is precies wat zij met haar medewerkers de afgelopen jaren heeft gedaan. De historische herbaria zijn nu onderzocht door Anastasia Stefanaki en Abdolbaset Ghorbani, Aleid Offerhaus opende het Zierikzee-herbarium en werkt momenteel aan het D’Oignies herbarium. Er wordt gewerkt aan ander historisch botanisch materiaal: de Braziliaanse plantenillustraties uit de Libi Picturati in Polen, aan de historische Breyne herbaria met voornamelijk Poolse planten, en aan Chinese medicijncollecties.

Met haar oproep de musea te dekoloniseren beweegt Tinde zich op een maatschappelijk bijzonder actueel thema. Dat blijkt niet altijd eenvoudig. Enkele collecties van instituten die zijn opgegaan in Naturalis, kregen in de catalogus van de tentoonstelling 200 jaar Naturalis al wel een plek. Tinde werkte daartoe samen met Eulalia Gasso Miracle en Tiny Monquil.

Tinde werkte eveneens mee aan tentoonstellingen in het Tropenmuseum Amsterdam over Suriname en over de Syrische opstand en aan de slavernijtentoonstelling in Het Rijksmuseum. De laatste twee zijn deze zomer te bezoeken.

Kortom: Prof. Dr Tinde van Andel maakt haar ambities waar en het verheugt de Clusiusstichting dan ook zeer dat zij de komende jaren haar werk met zoveel verve kan voortzetten. Ook zal zij met de Clusiusstichting een rol spelen in de samenwerking met de Vrienden van de Hortus.

Hieronder vindt u de link naar het belangwekkendste artikel: https://journals.plos.org/plosone/article/authors?id=10.1371/journal.pone.0217779 

De lijst van publicaties vindt u hieronder:  

Op 14 maart 2018 vindt het Clusiussymposium plaats – Save the date!

The Dawn of Botany: 16th Century Representations of Nature

 

14 March 2018: Klein Auditorium, Leiden University Academy Building, Rapenburg 73, Leiden

The sessions will take place in the Academiegebouw in Leiden, between 10:00 and ca. 17.15, the venue will open at 9.30. Registration is free.

Please register by sending an email to Gerda van Uffelen, secretary of the Clusius Foundation, g.a.van.uffelen@hortus.leidenuniv.nl

If you want to join us for lunch, let us know March 8th at the latest. You can pay (€10) on March 14.

 

TENTATIVE PROGRAMME:

Prof. Dr. Eric Jorink (Leiden / The Hague) – Welcome and introduction

Prof. Dr. Hans-Walter Lack (Vienna / Berlin) – Codex Fuchs

Dr. Anastasia Stefanaki (Naturalis) – A smiling garden of everlasting flowers: the 16th century En Tibi herbarium

Dr. Abdolbaset Ghorbani (Uppsala) – The Syrian Rauwolf herbarium (1574)

Dr. Florike Egmond (Rome) – Eye for Detail

Dr. Erma Hermens (Amsterdam) – Depicting Nature: materials and techniques of Early Modern botanical illustration

Dr. Gerda van Uffelen (Leiden) – A living garden from 1594

Prof. Dr. Tinde van Andel (Naturalis / Leiden) – Opening Leiden’s treasure rooms